Below text is a critique of traditional thought’s approach to “problem-solving” from an existentialist philosophy perspective, emphasizing humanity’s dynamic and ever-changing nature. Here’s the breakdown through an existentialist lens:

1. Traditional Thought and the Fallacy of “Problem-Solving”

Traditional frameworks reduce humans to static states (e.g., “sick” or “healthy”) and treat problems as “obstacles to be solved.” Change is seen as a transition from a “problematic state” to a “problem-free state.” This reflects a mechanistic view that treats humans as static entities. Existentialism, however, asserts that humans are a process—an unfinished, dynamic being constantly recreating itself (e.g., Heidegger’s “Being-in-the-World” or Sartre’s axiom “Existence precedes essence”).

2. Psychoanalysis and the Root of Disillusionment

The text suggests psychoanalysis (Freudian theory) disappoints because it reduces humans to a fixed essence determined by the past (e.g., unconscious conflicts, traumas). In contrast, existential psychology (e.g., Rollo May, Kierkegaard) views humans as a free project: despite their past, humans can continually redefine themselves and create meaning. Psychoanalysis’ “problem-solving” expectation objectifies humans, whereas existentialism centers their subjectivity and capacity to confront uncertainty.

3. Humanity: Existence as a Process

For existentialists, humans are the verb “to be.” As Kierkegaard wrote, “Life is understood backward but lived forward.” Reducing humans to “states” (e.g., sick, unhappy, unsuccessful) ignores their freedom and potential. Sartre’s Nausea, for instance, illustrates how humans lack fixed identities and instead construct themselves through choices. Thus, seeking a “problem-free state” contradicts human nature, as existence inherently involves contradictions, anxieties, and ambiguity.

4. The Origin of Fallacy: Reductionism

The text critiques reductionism: squeezing humans into rigid categories denies their fluid, free nature. Heidegger’s “Das Man” (the anonymous “they”) critiques how people hide behind societal norms to evade authentic existence. Similarly, “problem-solving” frameworks objectify and instrumentalize humans, whereas existentialism prioritizes the struggle to become oneself.

5. Conclusion: Insights from Existentialism

Existentialism accepts humans as unfinished projects. Problems are not “flaws to fix” but natural parts of existence. Humans realize themselves only through this process—choices, anxieties, freedoms, and responsibilities. As the text warns, reducing humans to “states” overlooks their depth and dynamism.

• I don’t believe I can really do without teaching. The reason is, I have to have something so that when I don’t have any ideas and I’m not getting anywhere I can say to myself ‘At least I’m living: at least I’m doing something: I’m making some contribution’ - it’s just psychological.

##

• (all these great minds at the Institute for Advanced Study in Princeton) have every opportunity to do something, and they’re not getting any ideas. I believe that in a situation like this a kid of guilt or depression worms inside of you, and you begin to worry about not getting any ideas. And nothing happens. Still no ideas come. Nothing happens because there’s not enough real activity and challenge: You’re not in contact with the experimental guys. You don’t have to think how to answer questions from the students. Nothing!

##

• I had never wanted to take a taxi: I was always a young fella, short on money, wanting to be my own man. But I thought to myself, ‘I’m a professor - I must be dignified.’ So I took my suitcase down from my shoulder and carried it in my hand.

##

• It wasn’t a failure on my part that the Institute for Advanced Study expected me to be that good; it was impossible. It was clearly a mistake, and the moment I appreciated the possibility that they might be wrong, I realized that it was also true of all the other places, including my own university. I am what I am, and if they expected me to be good and they’re offering me some money for it, it’s their hard luck.
• He said, in a serious tone, “Feynman, you’re teaching your classes well; you’re doing a good job, and we’re very satisfied. Any other expectations we might have are a matter of luck. When we hire a professor, we’re taking all the risks. If it comes out good, all right. If it doesn’t, too bad. But you shouldn’t worry about what you’re doing or not doing.”

##

• Then I had another thought: Physics disgusts me a little bit now, but I used to enjoy doing physics. Why did I enjoy it? I used to play with it. I used to do whatever I felt like doing – it didn’t have to do with whether it was important for the development of nuclear physics, but whether it was interesting and amusing for me to play with. … So I got this new attitude. Now that I am burned out and I’ll never accomplish anything, I’ve got this nice position at the university teaching classes which I rather enjoy, and just like I read The Arabian Nights for pleasure, I’m going to play with physics whenever I want to, without worrying about any importance whatsoever.
• He says, “Feynman, that’s pretty interesting, but what’s the importance of it? Why are you doing it?”. “Hah!” I say. “There’s no importance whatsoever. I’m just doing it for the fun of it.” His reaction didn’t discourage me; I had made up my mind I was going to enjoy physics and do whatever I liked. I went on to work out equations of wobbles. Then I thought about how electron orbits start to move in relativity. Then there’s the Dirac Equation in electrodynamics. And then quantum electrodynamics. … Before I knew it (it was a very short time), I was playing – working, really – with the same old problem that I loved so much but had stopped working on when I went to Los Alamos: my thesis-type problems; all those old-fashioned, wonderful things. It was effortless. It was easy to play with these things. It was like uncorking a bottle: everything flowed out effortlessly. I almost tried to resist it! … There was no importance to what I was doing, but ultimately there was. The diagrams and the whole business that I got the Nobel Prize for came from that piddling around with the wobbling plate.

##

• “OK,” he says. “The whole principle is this: The guy wants to be a gentleman. He doesn’t want to be thought of as impolite, crude, or especially a cheapskate. As long as the girl knows the guy’s motives so well, it’s easy to steer him in the direction she wants him to go. Therefore,” he continued, “under no circumstances be a gentleman! You must disrespect the girls.”

##

• Defining science as an understanding of the behaviour of nature

##

• And when I became interested in beta decay, directly, I read all these reports by the ‘beta-decay experts,’ which said it’s T. I never looked at the original data; I only read those reports, like a dope. Had I been a good physicist, when I thought of the original idea back at the Rochester Conference, I would have immediately looked up how strong we know it’s T. That would have been the sensible thing to do. I would have recognized right away that I had already noticed it wasn’t satisfactorily proved. Since then, I never pay any attention to anything by experts. I calculate everything myself. When people said the quark theory was pretty good, I got two Ph.D.s, Finn Ravndal and Mark Kislinger, to go through the whole works with me, just so I could check that the thing was really giving results that fit fairly well, and that it was a significantly good theory. I’ll never make that mistake again – reading the experts’ opinions. Of course, you only live one life, and you make all your mistakes, learn what not to do, and that’s the end of you.

##

• I noticed that the teacher didn’t tell people much (the only thing he told me was my picture was too small on the page). Instead, he tried to inspire us to experiment with new approaches. I thought of how we teach physics: we have so many techniques, so many mathematical methods, that we never stop telling the students how to do things. On the other hand, the drawing teacher is afraid to tell you anything.
• If your lines are very heavy, the teacher can’t say, “Your lines are too heavy,” because some artist has figured out a way of making great pictures using heavy lines. The teacher doesn’t want to push you in some particular direction.
• So the drawing teacher has this problem of communicating how to draw by osmosis and not by instruction, while the physics teacher has the problem of always teaching techniques rather than the spirit of how to go about solving physical problems.

##

• I had thought that loosen meant to make sloppy drawings, but it really meant to relax and not worry about how the drawing is going to come out.

##

• This was a terrific excitement to me – that I also could tell the difference between a beautiful work of art and one that’s not, without being able to define it. As a scientist, you always think you know what you’re doing, so you tend to distrust the artist who says, “It’s great,” or “It’s no good,” and then is not able to explain why, as Jerry did with those drawings I took to him. But here I was, sunk – I could do it too!

##

• Other artists I talked to would say things that made no sense at first, but they would go to great lengths to explain their ideas to me. One time, I went somewhere as part of this scheme with Robert Irwin. It was a two-day trip, and after a great effort of discussing back and forth, I finally understood what he was trying to explain to me, and I thought it was quite interesting and wonderful.

##

• So I stopped at random – and read the next sentence carefully. I can’t remember it precisely, but it was very close to this: “The individual member of the social community often receives his information via visual, symbolic channels.” I went back and forth over it and translated: You know what it means? People read.

##

• It’s a kind of scientific integrity, a principle of scientific thought that corresponds to a kind of utter honesty – a kind of leaning over backwards. For example, if you’re doing an experiment, you should report everything that you think might make it invalid – not only what you think is right about it: other causes that could possibly explain your results, and things you thought of that you’ve eliminated by some other experiment, and how they worked, to make sure the other fellow can tell they have been eliminated.

##

• Details that could throw doubt on your interpretation must be given if you know them. You must do the best you can – if you know anything at all wrong, or possibly wrong – to explain it. If you make a theory, for example, and advertise it or put it out, then you must also include all the facts that disagree with it as well as those that agree with it.
• There is also a more subtle problem. When you have put a lot of ideas together to make an elaborate theory, you want to make sure, when explaining what it fits, that the things it fits are not just the things that gave you the idea for the theory, but that the finished theory makes something else come out right in addition.
• In summary, the idea is to try to give all of the information to help others judge the value of your contribution – not just the information that leads to judgment in one particular direction or another.

##

• The easiest way to explain this idea is to contrast it, for example, with advertising. Last night I heard that Wesson oil doesn’t soak through food. Well, that’s true. It’s not dishonest; but the thing I’m talking about is not just a matter of not being dishonest – it’s a matter of scientific integrity, which is another level.
• The fact that should be added to that advertising statement is that no oils soak through food if operated at a certain temperature. If operated at another temperature, they all will – including Wesson oil. So it’s the implication that has been conveyed, not the fact, which is true – and the difference is what we have to deal with.

• Junior reviewers are as good as seniors
  • Their review quality goes down over years
  • Getting trained to do better reviewing also loses its positive impact over years

• If a reviewer knows a paper was rejected before, then his/her score significantly decreases.

• Single vs double blind experiments; there is a bias towards top authors/universities but no country, gender, academia vs industry bias

• Only 10-20% of review scores change after rebuttal

• Seeing others’ scores, reviewers tend to decrease their score rather than to increase.

• If reviewers are friends of authors, they may tell authors who are rejecting their paper. In turn, senior authors may pressure reviewers.

• Review examples
  • Dr. Fox effect: “if you can’t convince reviewers, confuse them”.
  • Surprisingness bias: reviewers tend to find results “expected” and reject. Hence, authors (should?) stress the unpredictability of results and make reader think about the counterfactual.
  • Confirmation bias: reviewers favor papers whose main claim is aligned with their own views.
  • Positive-outcome bias: if a paper reports negative findings, reviewers tend to reject a lot more.
  • Citation bias: reviewers who are cited tend to give higher scores

• Meta-reviewers’ and ACs’ evaluation of a good vs bad review is independent of the review score

• Meta-reviewers find reviews unnecessarily long reviews more useful

• Tendency to reject if rejecting other papers seems to increase chances of acceptance

• PC members and authors ill-intentionally try to get assigned to one another’s paper and proposals.

• on average, reviewers catch 30% of all errors in other disciplines. one experiment done in a major ML conference showed that only 1/80 reviewers was suspicious of the error.

• [2014] 57% of the papers accepted by one committee would be rejected by another.

• [2021] More than half of the spotlights would be rejected by another committee.

• Reviewer scores are uncorrelated with citations.

• Review scores of “impact” does not correlate with the citation count but with social media counts.

• Even authors don’t always agree on how impactful their shared papers are.

I’ve recently found myself reading on translanguaging as a part of my long quest to explore “how can we use LLMs to enhance education”. This blog post is about my take-aways from two papers and I’ll occasionally dump my thoughts.

[1] Translanguaging: developing its conceptualisation and contextualisation

Translanguaging is defined as “the process of making meaning, shaping experiences, gaining understanding and knowledge through the use of two languages” [1]. Although I’m using English as my main language for communication in workplace as well as in most of social encounters, I have never consciously put thought into this. In a class environment, translanguaging tries to draw on all the linguistic resources of the child to maximise understanding and achievement [1]. In some sense, it’s quite the opposite of diglossia, where the two languages of a bilingual have different uses and functions (e.g., using different languages in the classroom vs at home or for religion). Some argue that multilingual classrooms in the 21st century are moving from diglossic to transglossic arrangements (from rigid to flexible language use). For example, pupils with different linguistic profiles are involved in group work and often ignore the language use norms of the classroom, using languages flexibly to support their understandings and building conceptual and linguistic knowledge. [1]

Not just in the contemporary schools, but also in our undergraduate years I remember using both English and Turkish depending on the context. I remember these early years where thinking in Turkish using English vocabulary was simpler. As much as this changed over time, I imagine this phenomenon holding in many settings where the language of education differs from the mother tongue. Further, globalization and the use of the Internet inevitably makes resources more and more in English. Finally and most importantly, migration immediately implies language barrier in schools, which I reckon is the even worse in case of forced migration due to socio-political causes.

My own experience seems to resemble what’s called code-switching, that is, using both languages in the same “sentence” in classroom exchanges. It must be noted that “codeswitching is not simply a combination and mixture of two languages but creative strategies by the language user”. Unlike spontaneous code-switching as in my case, “responsible” code-switching is planned code-switching by the teacher to enhance the students’ cognitive skills and “to clarify or reinforce lesson material”. It is a so-called scaffolding technique, which are used to move students progressively toward stronger understanding and, ultimately, greater independence in the learning process.

Garcia argues that “the core of bilingual pedagogical strategies especially for emergent bilinguals in the beginning stages is scaffolding”: Many educators encourage emergent bilinguals to look up resources on the Web in their home languages, as students go back and forth from Web pages that are in one language or the other. In these classrooms, emergent bilinguals make frequent use of dictionaries and glossaries. Likewise, as we saw before, students frequently conduct discussions in languages other than English when reading in English. Frequently they write first in the home language, then translate the writing piece into English… Educators who understand the power of translanguaging encourage emergent bilinguals to use their home languages to think, reflect, and extend their inner speech. (Garcia & Kleifgen, 2010, p. 63). Here, an immediate interesting question would be “can we build chat bots in a way that uses multiple languages for scaffolding, ideally actively figuring out and adapting to what language to use”.

Further notes

1. In Wales, classroom translanguaging from the majority language (English) to the minority language (Welsh) is much more evident than vice versa. This contrasts with translanguaging pedagogies in other countries, for example, translanguaging from Spanish to develop English in classrooms in New York City, thus “building . . . English proficiency using the home language as a scaffold”.
2. Although translanguaging was evident in all age groups, the highest percentage (i.e., 50%) occurred within the 7–11 age group.
3. Translanguaging was predominantly found in arts and humanities lessons rather than in the teaching of mathematics, science, and the more practical areas of the curriculum.

   An anecdote

   Two pupils – one from a Welsh-speaking home and one from an English-speaking home – specifically decided to create the poster and give their presentation in Welsh. When asked why they chose to translanguage, they observed that they deliberately did so ‘‘in order to avoid copying the original material from the internet word-for-word [in English] so that we could fully understand the information conveyed in the English text’’. In other words, they ‘‘processed’’ the English information by giving their presentation in Welsh.

[2] Translanguaging and identity in educational settings

Sociolinguistic study of multilingualism has moved away from a view of languages as separate, bounded entities to a view of communication in which language users employ whatever linguistic features are at their disposal to achieve their communicative aims as best they can [2]. It is now perceived that meaning-making is not confined to the use of languages as discrete, enumerable, bounded sets of linguistic resources. Rather, signs (languages) are available for meaning-making in communicative repertoires that extend across languages and varieties that have hitherto been associated with particular national, territorial, and social groups. With this, we would need to view language as a social resource without clear boundaries, which places the speaker at the heart of the interaction.

Some argue that identity discourses and practices can be described as “discursive orientations toward sets of features that are viewed as emblematic of particular identities”. Emblematic features include the way people speak, the way they text messages, the way they update their Facebook profile, the way they dress, the food they eat, the beverage they prefer, the music they listen to, the films they enjoy, the novels they read, and so on. Judgments about whether a person has (or performs) enough of the requisite emblematic templates to be accepted as, or endowed with, membership of a particular identity or group are highly nuanced, and not always negotiable. In this conception of identity, emblematic features are empirically observable and can be investigated ethnographically. Emblems of identity are not merely psychological, but are corporeal, and are performed as practice. This is true not only of the clothes we wear, the music we listen to, the sport we play, and so on. It is also true of the way in which we deploy linguistic resources.

Translanguaging further brings together different dimensions of one’s personal history, experience and environment, their attitude, beliefs and ideology, their cognitive and physical capacity, which then the agent needs to coordinate and perform meaningfully. It’s a wholistic process concerning not just two languages but pillars defining a humanbeing.

Further notes

1. Languages in contact mutually influence each other, and so labeling them as separate entities is an ideological act.
2. In the late modern society, identities are not imposed from above but may be negotiable within certain social setting. Identities are performed, constructed, enacted, produced, but only in interaction with others. Naturally, multilingual speakers “decide who they want to be and choose their language practices accordingly”.
3. Particularly in the bilingual classroom, translanguaging as a concept tries to move acceptable practice away from language separation, and thus has ideological—even political—associations.

• Sinirlarimizin disina mi itiliyoruz?
  • Sosyal/siyasal gelismeler sebebiyle?
  • Muhafazakarlik, buna karsi gelistirilen bir savunma mi?
• Goc, sinirlarin otesine gecmenin bir formu

1. Göç

1.1. Coklu krizler caginda gocu yeniden dusunmek (Pinar Uyan Semerci)

• Esasen siyaset bilimci ancak “sinirlari asmak gerekliligi” sebebiyle kendisini sosyal bilimci olarak goruyor
• Akademi uzerindeki yayin baskisi, interdisipliner olmayi zorlastiriyor.
• Suriye’den gelen goc dalgasindan once de goc buyuk bir gundemdi
  • (Ic) gocle gelen cocuklarin kendine ait yataga sahip olma orani, diger cocuklarin yalnizca ucte biri
• Suriye’den gelen gocmenleri bir zamanlar “misafir” kategorisine aliyorduk.
  • Bu siniflandirma, pek cok soruna gebeydi.
• Tanimlar
  • Vatandaslik, siyasal topluluga tam ve esit uyeligi ifade eder.
    • Gunumuzde vatandaslik esit haklari garanti edemiyor, bu da gocmenlik deneyimini zorlastiran etmenlerden.
  • Gocmen: Agirlikli olarak ekonomik ve sosyal sebeplerle, kendi istegiyle vatandasi oldugu ulke disina giderek yasayan kisi
    • 2023 itibariyla 280 milyon uzeri gocmen.
  • Multeci: Hakli bir zulum korkusu sebebiyle (irk, din, vs) vatandasi oldugu ulkenin disinda bulunan, bulunmaya mecbur kimse.
    • Multeciler, uluslararasi yasalar tarafindan haklara sahip.
    • Dunyada 37 milyon multeci mevcut.
    • 6 milyondan fazlasi gecici multeci kamplarinda yasiyor.
  • Siginmaci: Bir ulkeye multeci olarak kabul edilmek isteyen ve multecilik statusune iliskin yaptigi basvurunun sonucunu bekleyen kisi
• Goc, Turkiye’deki hemen her bireyin aile hikayesinde yasanan bir gercek.
  • Ic goc, (Balkanlardan) zorunlu goc, beyin gocu vb bircok goc cesidi mevcut
  • Bunu guvenlik meselesi olarak degil, cesitlilik olarak gormek mumkun.
  • Gocun yanina eklenen kelimeler, algimizi etkiliyor (insan seli, dalgasi vs)
• Coklu krizler cagi
  • Iklim, ekonomi, enerji, siyasi, savas, …
• Goc kriz mi yoksa krizlerin sonucu mu?
• Infodemi: Hizla yayilan yalan haber
  • Haberin yalan oldugu haberinden cok daha hizli yayiliyor
• Kutuplasma: Bilgi cagi, otekine dair hicbir bilgiyi almamamiza veya kendi filtremizden gecmis bilgileri almamiza sebep oluyor –> Bu da otekiyi tanimama, kutuplasmanin sebeplerinden
• Belirsizlik ve korku artikca muhafazakarlik artiyor.
  • Bunun karsisina resilliance (bireysel dayaniklilik) konabilir mi?
  • Bu dirence sahip olmayan bireyler icin sosyal guvenlik aglari saglayabilir miyiz?

1.2. Gitmek/kalmak, ya da araf (Nesli Keskinoz Bilen)

• Nereden gitmek:
  • Kendinden? Aileden? Evden? Anadilden, kulturden?
• Ilk ic goc, aileden (anneden) oteye yapilan midir?
  • Ilk oteki, dis dunya midir?
• Neden?
  • Gidilene dair nedenler: dogal, siyasal, sosyal, ekonomik nedenler
  • Gidene dair nedenler: nevrotik gidesler, sınırdurum gidisler, psikotik gidis
  • Gidis, gidenin gerekcelerini dikkate almadan dusunulemez
• Olimpiyatlarda multeciler, ilk kez kendi bayraklari altinda savastilar
  • Bayraklari can yelekleriyle ayni renklerdeydi, turuncu siyah.
• Gitmek ne demektir?
  • Yeni bir yere varmak, kaybedilenin yası, yeniye uyum.
• Nasıl ki ‘nesnenin gölgesi benliğin üstüne düșer’ (Freud, 1917, s.20), gocte de ‘ülkenin gölgesinin öznenin her daim üzerínde olduğunu’ dusunmek gerek.
  • Akhtar’in yerinden olma ile ilgili travmanın üstesinden gelebilmek için, savunmacı ve onarıcı çabalar olarak tariflediği ret, dönüş, kopyalama, kavuşma ve onarim ile ölüme karşı verilen tepkiler inkar, öfke, pazarlik, depresyon, kabullenme (Kubler-Ross, 1969) arasındaki paralellik.
  • Çünkü aslında “gitmek, biraz ölmek; ölmekse tamamen gitmektir.” Zira her gidiște acı duyarız, bir istirap yaşarız, bir şey kaybolur”. (Nancy, 2012 s.30)

1.3. Duvarlardan kamplara: gocte buyuk kapatilma donemi (Havva Nese Ozgen)

• Vatanin tarihsel hafizasi sinirlarla belirlenir.
  • Bu fiziksel sinirlarin icinde bir milli hafiza olusturulur.
• Sinirlar bir yandan devletleri mesrulastirirken bir yandan da karsitlarini yaratir.
• Hepimiz kendi ulkemizde multecilestik.
  • Ic goc, yasadigimiz mahallelerin yabanci olmasinin sebebi.
  • Evlerin icleri guvenli, tanidik.
• 2011’den bu yana dunya baska bir duzleme gecti
  • Ornegin, secerek gocmen almak.
  • Hem yeni gelen hem de vatandas yeniden tanimlaniyor.
  • Gocmenleri “terbiye etme”, bunun uzerinden vatandasa ayar verme.
• Turkiye, Cin Seddi’nden sonra en uzun sinirlari oruyor.
  • Iran, Ermenistan sinirlari dahil
  • Ote yandan “elinizde 10 metrelik bir sinir duvari varsa, bunu asmanin en iyi yolu 11 metrelik bir merdivendir”
• Yunanistan gocmen botlarini kovaladigini saklamiyor, Turkiye gocmenleri en korkunc kamp sartlarinda agirliyor, Italya devlet butcesinden gocmen avlayan korsanlar fonluyor.
• Avrupa’da gocmen tabakasi iscilestiriyor, kendi vatandaslariysa burokratlasti.
• Dublin sozlesmesine gore artik AB ulkelerindeki gocmenler, AB’ye giris yaptiklari ulkelere deport edilebiliyor.
• Bir gocmenin Almanya devletine masrafi 3800 euro.
  • Turkiye’de 1000 euro civari.
  • Yeni AB kararina gore gocmenler 12 “guvenli ulkede” depolanacak ve iltica basvurulari buralardan toplanacak.
  • Bu ulkelere gocmen basina 20.000 euro para verilecek
  • Ulkeler bu paralari gocmenlere aktaracak mi? Gocmenler, gelir kapisi mi?
  • Bu ulkelerdeki kamplarda gocmenlerin haklari korunacak mi? Insan ticaretinin onune gecilebilecek mi
  • 1951 Cenevre sozlesmesi de-facto olarak rafa kalkti.
• Gocmen gittigi yerde kendi hafizasini olusturuyor.

2. Iliskiler, standartlar ve alternatifler

2.1. LGBTI+ bireyler ve aileleri (Sahika Yuksel)

• Terapi hikayesi
  • Gay oldugunu ailesine aciklayan 27 yasinda erkek birey
    • Anne babasina kimligini acikladiktan sonra gecen bas agrisi
  • Sacini supurge etmis, devamli aglayan ve kocasini suclayan bir anne
    • Cocugu ona “torun vermedigi” icin dertleniyor.
    • “Natasalarla yatan” diger oglundan gelmeyen torunu umursamiyor.

• Bak, dinle, yonlendir
• Kayitsizlik, LGBTI+ bireylerin ruh sagligini olumsuz etkiliyor.
  • Ebebeynin, cocugun aciklamasina kayitsiz kalisi
• Benzer sekilde utanc
• Ontario’da intihar girisiminde bulunan ve kendini trans olarak tanimlayan 433 bireyin
  • %4’u ailesi tarafindan kabul goruyor
  • %60’i kabul gormuyor

2.2. Hiperdijitalizasyon caginda saglikta sinir ve sinirsizlik (Aysegul Tozeren)

• Dijital saglik, WHO tarafindan 2005 yilindan beri tartisiliyor.
  • Online terapiden uzaktan robotla yapilan ameliyatlara kadar.
• Pandemi sirasinda
  • Cin’de saglik hizmetlerinin %50’si online’a dondu
  • UK’de 48 saat icinde video saglik ilk gorusmeleri baslatildi
• Hasta birey hekimin karsisina oturdugunda tedavinin %50’si gerceklesmis sayiliyor (???)
  • Dijital acilim bunu kolaylastirir mi yoksa erisim zorluguna mi sebep olur?
• Sohbet robutu ruh sagligi cozumleri
  • 7/24 musaitlik?
  • Dunyaya dijital cozumlerle gelen kusak icin kolaylastirici?
  • Ote yandan cok kolaylasan erisim bagimliliga yol acar mi?
    • Soru: Bu kotu bir sey mi?
• Bakim yukumlulugu nerede baslar?
  • Gece saat 2’de danisandan intihar edecegine dair bir mesaj gelirse burada saglik vericinin bakim yukumlulugu var midir?
  • Bu yukumluluk nerede baslar? Mesaj geldigi/acildigi anda mi? Is saatlerinde mi? Sadece seans odasinda mi?

2.3. Surdurulebilir iliski(lenme)ler (Didem Dogan)

• Sorunlar, uyusmazliktan mi gelir?
  • Uyusmazlik sorun kaynagi olmak zorunda mi?
• Hayal kirikligi, uzuntu, alinma; bunlarin hepsi ofkeye doner mi?
  • Ilk hayal kirikliginin otesine gecemeyen birey (memeden kesilen bebek), iliskideki endorfin-sonrasi doneme gecebilir mi?
• Ask hafiflediginde, iliski baslarken cogu ciftin atladigi kisim: yas
  • Askin kaybi
• Ask kaybedildiginde yaratilan yeni tanimlar: ebeveynlik
  • “Gordun mu annesi/babasi”

• Ileri-orta yasta beliren soru: hayatimi nasil gecirdim?

• Ideal iliskiler: askin, mantigin, gelecegin, bagliligin; her seyi barindiran iliskiler.
  • Gercekci mi?
• Toplum/mahalle baskisi, daha dogmadan basliyor.
  • Ustune kafa yormazsak iliskiler “zorunlu secmeli” dersler gibi
  • Toplumsal ne yapiyor:
    • Partneri tarif ediyor (kadin-erkek nasil davranir)
    • Iliski bicimlerini tarif ediyor (sevgili, sozlu, evli, vs)
• “Simdi biz neyiz”
  • Iliskiyi kaybetme anksiyetsiyle soylenen bir soz mu?
  • Toplumsalin “artik hadi fazla zaman kaybetmeyin” baskisi mi?
  • Toplumsal, bireylerin iliski icinde varligini golgelemez, engellemez mi?
• Aile kavramini kutsal bulan bir toplum, farkli iliski tiplerini reddeder.

3. Psikoterapi, benzerleri ve sinirlar

Soylesi: Agah Aydin, Alev Candar, Cemal Dindar, Didem Dogan (kolaylastirici)

Psikoterapi nedir, ne degildir?

• Psikoterapi ne degildir?
  • Bilgilenme, bilgilendirme sureci degildir.
  • Ogut verme yeri degildir
    • Eskiden Bakirkoy Ruh Sinir’de ilac yazilir, ogut verilirdi.
    • Pedagojik bir yer idi.
  • Yasamin disinda, ara ara gidilen bir yer degildir.
  • Terapi gunah cikarma yeri degildir.
    • Olumsuz duygularin bosaltildigi bir diyaliz makinesi degildir.
    • Bunlar “terapi bagimliligi” yaratabilecek seylerdir.
      • Danisanin bagimlilik duymamasi, iyi bir terapistin dikkatinde olmalidir.
      • Ote yandan terapistin bagimlilik duydugu hikayeler de cokcadir.
  • Terapi, kisinin zayifliklarini giderme yeri degildir.
    • Bunu danisan yapabilir, terapist degil.
    • Seans odasindan aldiklariyla toplumun ve iliskinin donusturucu gucuyle danisan donusebilir.
• Psikoterapi nedir?
  • Baska turlu erisilemeyecek bilgiye erisme yoludur.
    • Terapistin rolu —> Destekleyici vs aciklayici?
  • Terapist ve danisan arasinda, cercevesi belirlenmis bir yasantidir.
    • Yasanti olmayan bir terapi donusturucu degildir.
  • Kendini bilmektir.
    • Bilgiyle, baskasinin destegiyle, otekilerle gerceklesmez.
    • Icsel bilgilenmedir.
  • Huzursuzlugun mekanidir.
    • Bu gerilim tasinabiliyorsa terapi sureci ilerliyordur.
• Terapist, biten terapinin ardindan yas tutar.
• Terapist, danisanin savunmalari ve dis dunyanin gercekligi/yasantilari arasinda notr konumda kalmak durumundadir.
  • Uzerine konusulabilen her seyde notr kalinabilir.

Cerceve

• Cerceve = sureklikler, sabitlikler, kolonlar
  • Terapinin cercevesi, gerekirse her seans yeniden sekillenir. Bunun aksi, terapistin notr pozisyonunu bozabilir.
  • Cerceve, terapinin gercek kurucu diyalektigi —> Danisan yikmak, terapist kurmak ister
  • Cerceve, terapideki ucuncudur —> Terapinin kendisidir.
  • Terapinin uc sacayagi:
    • Terapistle kurulan iliski ve aktarim, terapistin notralitesi ve terapistin yorumlari.
  • Cerceve bilindigi surece, disinda kalan bilinmezlik terapist icin okay’dir.
• Terapi odasinin disindaki cerceveyi de konusmak lazim.
  • Bu, kimlere acik? Toplumun hangi kesimleri erisebiliyor? Konteynrlarda terapi verebilmek icin deprem olmasi sart miydi?

Random thoughts

• Iliski: baskasi adina baskasinin beklentilerini anlama ve ona uygun davranma halidir.
  • Insan ayni karsisinda bile baskasiyla beraberdir.
  • Iliski hayatin ozundedir.
• Kaygi, otekinin arzusunun ne oldugunu bilmedigimiz yerde yasanan seydir.
  • Ask, kayginin cok yogun yasandigi bir yerdir —> bu yuzden hemen evleniriz
• Klein, Freud, Lacan; hepsinde temalar ortaktir.
  • Ilk sevilen otekinin (anne) arzusunu anlama, onu doyurma ve doyuramamanin yarattigi kaygi.
  • Bu anlamda farkli ekoller birbirinden cok da uzak degildir.
• Pandemi suresinde ev guvenli alanken depremle beraber guvensiz hale geldi.
  • Odanin disini guvenli hale getirmek de terapinin gorevi mi oldu?
• Iki mekanizma: Bastirma ve yadsima
  • Bastirma, sembolize edilen seyin inkari uzerinedir. Dile gelebildigi icin donusu olur, ornegin ruyalar
  • Yadsima, bilmedigimiz konusamadigimiz seylerle alakalidir. Bu yuzden sadece konusmak bile iyidir, ornegin depremi konusmak.
• Kaygi —> bastirma/baskilama —> bilincdisi
  • Freud’un hatasi: kayginin sebebi bastirmadir.
  • Baskilamayi en cok dinler kullaniyordu —> Freud’dan bu yana bu azaldi.
  • Artik baskilamadan uzaklasip hakikati aramaya gidiyoruz.

4. Yapay zeka ve toplum bilimleri

4.1. Yeni-akim yapay zekayla etkilesim olasiliklarini tasarlarken (Kemal Kuşçu)

• Joseph Weizenbaum (ELIZA) —> Soru sorabilen bir arayuz?
• Klasik psikoterapi:
  1. Tanimla
  2. Kategorize et
  3. Model olustur
  4. Gerceklik ara / ogren
• Arayuz tasarimi bundan daha farkli, cok daha dinamik:
  1. Deneyimi anla
  2. Yeniden ve farkli cercevele / olasiliklara dokun
  3. Denemeler olustur
  4. Yanilarak ogren
• Yeni teknolojilerin gelisim hizini belirleyecek seyler: deneyim merkezli icgoru, deneme, elestirel tahayyul hayal kurgu ve ortaklasma.

4.2. Bilinc, ozbilinc ve yapay zeka (Bülent Somay)

• “Dogal ve yapay zeka arasindaki fark nedir” sorusunun yaniti bilincte yatiyor.
  • Tipki hayvani insandan ayiran seyin “bilinc” olmasi gibi
• Hegel: Bilincli canli, ozbilince sahip olandir.
  • Kendi bilincinin farkinda olan

4.3. Yeni-akim yapay zeka: vaatler ve sinirlar (Güven Güzeldere)

• Yeni akim YZ sistemleri “terapi seansi” yapabilir mi? —> Yapiyor bile!
• Yeni-akim YZ bize nasil bir gelecek vaat ediyor?
  • Fully automated luxury communism?
• YZ’nin basarisi, bize dil ve bilissel bilim hakkinda neler soyluyor?

5. Kitap onerileri

• Ailenin Ötesi - Başka Bir Üreme, Cinsellik ve Kardeşlik Rejimi İçin Öneriler (Bulent Somay)
• Tarihin Bilinçdışı (Bulent Somay)
• Psikanaliz ve Göç: Gitmek mi Kalmak mı? (Kolektif)

Bu yazida kisinin bireylesme surecini, ailesiyle kurdugu iliski ve aile yapisi ozelinde ele alacagiz. Ailenin dinamikleri de kacinilmaz sekilde sosyo-ekonomik, kulturel ve tarihsel baglamin bir neticesi. Baska bir deyisle, buyukten kucuge ya da genelden ozele

seklinde ozetleyebilecegimiz bir iliskilenmeler mekanizmasinin bireysellesmeye olan etkisine bakiyor olacagiz. Bireysellesme ve bunun ust birimlerle etkilesimi, dogal olarak, oklarin cift yonlu olmasini gerektiriyor. Ancak biz bu yazida yalnizca tek yonlu etkilesimi inceliyoruz. Bunu yaparken, Turkiye toplumu ve prototopik Bati toplumlari (ornegin Kuzeybati Avrupa, kuzey Amerika) arasindaki farkliliklara da odaklanacagiz. Bati dunyasi (dusunurler, kitaplar, akademisyenler vs) meseleyi genellikle Bati perspektifinden ele aldigi icin kulturler arasi farkliliklara odaklanmanin, kendi surecimizi anlamak noktasinda yardimci olacagini dusunmekteyiz. Son olarak, bu yazida isleyecegimiz temalar, Schepker & Fisek, 2000 ‘de kapsamlica isleniyor (Almanca).

Kulturel Duzeyde Organizasyon: Sosyal Yapi ve Iliskisel Yonelim

• Sosyal yapi: Bu eksen toplumlari bir ucunde hiyerarsi/otorite, diger ucunda esitlik/yataylik olan bir eksene oturtmayi amaclar.
• Iliskisel yonelim: Bu eksenin bir ucundaysa bireycilik/ayrilik, diger ucunda toplulukculuk/baglilik vardir.

Peki Turkiye ve prototopik bir Bati toplumu bu eksenlerin nerelerinde durmaktadir?

• Turkiye’de gozlemledigimiz geleneksel toplum yapisi guc, mevki, saygi ve hayranliga dayanan bir hiyerarsik sosyal yapisiyi isaret eder. Buna kisaca ataerkillik de diyebiliriz. Ote yandan iliskisel yonelim, katmanlar arasinda (ornegin baba-cocuk, ogretmen-ogrenci) resmiyete, ayni katman icindeyse (kardesler) karsilikli baglilik temeline dayanir.
• Prototopik bir Bati toplumunda , sosyal yapida daha az hiyerarsi ve ataerkillik, iliskisel yonelimdeyse bireycilik/ayrilik yanlarini gormekteyiz.

Ozetle, Turkiye ve Bati toplumlari arasinda bariz bir kulturel orgutlenme farkliligi mevcuttur. Bu farklilik, kacinilmaz olarak aile duzeyine ve bireysellesme surecine etkilerde bulunacaktir.

Aile Duzeyde Organizasyon: Hiyerarsi ve Yakinlik

Ailenin icindeki orgutlenmeyi, sınır kavrami uzerinden ele alacagiz. Sinirlar, kabaca, iliski kurallarini belirleyen faktordur: Kimin kime, hangi durumlarda, neyi soyleyebilecegini belirler. Sinirlari yine bir eksen olarak ele alirsak, bir ucu belirsizlige ve asiri gecirgenlige karsilik gelirken diger ucunda kati kurallar ve kapaliligi gorebiliriz. Wood, 1985, sinirlarin hiyerarsi ve yakinlik boyutlariyla belirlendigini one surer. Bu boyutlara yakindan bakmak gerekirse:

• Hiyerarsi, erkek-kadinin ve ebeveyn-cocugun rollerinin nasil ayristigini ele alir. Yaygin olarak dusunulen iki boyutu kontrol hiyerarsisi (denetim) ve bakim hiyerarsisidir (sorumluluk ve bakimin kimden kime dogru aktigi).
• Yakinlik, bireyler arasindaki karsilikli paylasim yogunlugunun, teklifsizligin derecesiyle ilgilidir. Kisilerarasi mesafe, duygularin bireyler arasindaki gecirgenligi ve kararlardaki ortaklik derecesiyle degerlendirilir.

Yine kitaptan aldigimiz yukaridaki semaya baktigimizda, hiyerarsi ve yakinlik boyutlarinin hangi aile sistemlerine yol actiklarini gorebiliyoruz. Sol ust ceyrek kati sinirlari olan, karsilikliligi icermeyen ve bireyin yalniz oldugu bir yapiya isaret eder. Sag alt ceyrekse hicbir sinir tanimayan ve bireyselligin yok oldugu bir aile dusenini gosteriyor. Bu iki ceyregin patolojik bireysel gelismelere yol acabilecegini belirtip diger iki ceyrege odaklanmak istiyoruz.

• Sol alt ceyrek, sinirlarin cok guclu olmadigi ve iliskisel yakinligin da dusuk duzeyde kaldigi bir sistemi anlatiyor. Esasen, zayif hiyerarsi ve gevsek sinirlar, birey olmanin onune gecebilecek kadar asiri gecirgenlige, yuz goz olmaya yol acabilir. Ancak bireyler arasindaki dusuk etkilesim, bunun onune gecer. Sonuc olarak burada bir cins dengeden soz edebiliriz; bireyin ayri olma ve aidiyet hisleri arasinda bir dengenin oldugu, ayni zamanda ihtiyaclarinin karsilik buldugu bir duzen.
• Sag ust ceyrek, gorece guclu hiyerarsik sinirlar icinde, yuksek derecede yakinlik iceren ve geleneksel Turk ornegine uyan bir resim (bunun bir genellemeden ibaret oldugunu unutmayalim). Bu duzene baktigimizda, hiyerarsik hak ve gorevlerin net tanimi ve rollerin acik secikligi, benlikler arasinda ayrisimi saglar. Erkek-kadin ya da ebeveyn-cocuk iliskisinin belirli sinirlar dahilinde ilerleyisi ve saygi/korkudan dogan mesafe, bireylerin kendi gelisimlerini surdurmelerine olanak saglar. Burada yuksek hiyerarsik yapilanmanin, sig ve bireylerin birbirinden kopuk oldugu bir yasantiya yol acma riski vardir. Ancak yuksek yakinlik, rollerin otesine gecen bir duygusal/iliskisel derinlik ve paylasima kapi aralar. Bireysellesme de bu iki unsurun karsilikli etkilesimiyle gerceklesir. Ayni zamanda Turkiye ozelinde, ust sosyo-ekonomik duzeyde yer alan ailelerin, alt duzeydeki ailelere gore daha yuksek bir yakinlik gosterdigini goruyoruz.

Burada Bati toplumlarindaki aile ici gevsek sinirlar konusunda dusunmenin zorlugunu itiraf etmem gerekiyor. Gevsek aile ici sinirlari ornekleyen davranislar nelerdir? Bu gevsekligin sinir ihlallerine yol acabilecegi teorik olarak mantikli gozukse de bunun pratik bir karsiligini gozlemleyebilmis degilim. Aile bireyleri arasinda dusuk bir etkilesim oldugu da gozlemleyebildigim seyler arasinda degil; bu kavramlar uzerine biraz daha dusunmekte fayda var.

Birey Duzeyde Organizasyon: Benlik Yapisi ve Iliskisel Tarz

Son kisimda, aile duzeyindeki organizasyonun birey duzeyindeki yansimalarini, bireyin benlik yapisi ve iliskisel tarzi uzerinen ele alacagiz. Birey duzeyindeki benlik tanimi, kulturden kulture buyuk farkliliklar gosterir. Uzun yillar Hindistan ve Japonya’da calismalar yapan Amerikali psikanalist Alan Roland, ego ve superego gibi psikanalitik kavramlarin geceerli olabilmesi icin bu terimlerin Bati’nin bireyci ideolojik altyapisini yansitan baglamdan cikartilip calisma yapilan kulturde gorulen unsurlari yansitacak sekilde kavramsallastirilmasi gerektigini one surmektedir (Roland, 1988 ). Biz burada Roland’in benlik taniminlarini esas aliyoruz:

• Bati modeline uygun bireysel benlik: Ego sinirlari belirgin, diger bireylerden ayrisik, ic dunyasi kendine ait, davranislarini kendi secimine gore yonlendirmeye yatkin, iliskilerin gonullu ve pazarliga acik oldugunu dusunen; ozetle baglamindan gorece bagimsiz, “kendi kendini icerek bir benlik”.
• Dogu modeline uygun ailevi benlik: Bireylerin, aile, akrabalik, cemaat ve genis toplumun yarattigi hiyerarsik yakinlik iliskileri icinde iyi islev gormesini saglayan bir psikolojik orgutlenme.

Iliskisel tarza baktigimizdaysa

• Bireysel benlikte ozerklik yoluyla yakinlik temelini goruyoruz. Iliski, ancak karsili bir anlasma surecinde gelisir.
• Ailevi benligin ise baglantilar yoluyla yakinlik temeline dayandigini goruyoruz. Yani birey, hiyerarsik iliski agi icindeki konumuna uygun baglantilar kurar.

Son tahlilde, ailevi benlikte yakinlik varsayilan, dogal bir olguyken bireysel benlikte cabayla gelistirilebilen bir ozelliktir. Bu durum, Finlandiya’ya yerlestigimde yasadigim bir afallamayi aciklamaya epey yardimci oluyor. Turkiye’ye gelen yabanci bir ogrencinin kendi cohort’u tarafindan hizla kucaklanmasi ve kendisini birtakim verili iliskiler agi icerisinde bulmasi siklikla gorulen bir durum. Yurt disina ciktigimda bundan mahrum kalmis olmami uzun zamanlar boyunca kizginlikla karsilamistim; tipki bir sure sonra insanlarin kendi kendilerine bana yaklasmalarini garipsemis olmam gibi.

Referanslar

• Schepker & Fisek, 2000 : Der familiäre Umgang mit psychosozialen Krisen Jugendlicher: Eine transkulturelle Untersuchung zur Frage der Effekte von Minoritätenstatus und Kulturhintergründen. In: Koch, E., Schepker, R., Taneli, S.: Psychosoziale Versorgung in der Migrationsgesellschaft. Deutsch-türkische Perspektiven. Lambertus, Freiburg, 110-119
• Wood B., 1985 : Proximity and hierarchy orthogonal dimensions of family interconnectedness. Fam Process. 1985 Dec;24(4):487-507. doi: 10.1111/j.1545-5300.1985.00487.x. PMID: 3910449.
• Roland, A., 1988 : In search of self in India and Japan: Toward a cross-cultural psychology. Princeton University Press.

• Katı Olan Her Şey Buharlaşıyor (All that is Solid Melts into Air), Marshall Berman: Hayatınızda sadece bir kitap okuma hakkınız olsaydı, size bu kitabı okumanızı önerirdim. Kitap temel olarak modern dünya üzerine bir deneme. Bu yeni, yıkıcı, modern dünyada insanın tutunabilmesi, hayatta kalabilmesi için bir arayış. Berman bir Marksist, dolayısıyla kitapta üretim ilişkilerinin yarattığı sosyo-ekonomik düzenin insan hayatına olan etkilerine dair çok güçlü incelemeler var. Ancak bu incelemeler alışılagelmiş sol jargonla değil, modern dünyanın ilk sancılarını yaşayan şehirler ve kişiler üzerinden yapılıyor. Bu yüzden aslında bir yandan Faust, Yeraltından Notlar ve Komünist Manifesto okuyacaksınız. Kitabın sırasıyla Marx ve Nietzsche’den yaptığı alıntılarla bitirmek gerekirse: “… Peşlerinde kadim ve hürmete şayan bir önyargılar ve kanaatler silsilesini sürükleyen tüm durgun, donuk ilişkiler silinip süpürülüyor; yeni ortaya çıkan her şey daha kemikleşmeden miadını dolduruyor. Katı olan her şey buharlaşıp gidiyor, kutsal olan her şey dünyevileşiyor ve en sonunda insanların hayatlarının gerçek koşullarıyla ve diğer insanlarla ilişkileriyle … yüzleşmeye zorlanıyor”. İkincisi: “Tarihin böylesi dönüm noktalannda, gelişme yarışında tıpkı vahşi bir ormanda olduğu gibi yanyana, çoğu zaman birbiriyle kaynaşmış, ihtişamla ve çok yönlü bü­yüyen, didinen bir çeşit tropik ritm kendini açığa vurur. Ve aynı zamanda birbirleriyle güneş ve ışık için vahşice çarpışan, patlayan ve şimdiye dek varolmuş ahlâki değerler arasından hiçbir sımn, engeli, inceliği bulup çıkaramayan bencillikler sayesinde dehşedi bir yıkım ve özyıkım… Artık paylaşılan değerler değil, hep yeni “niçinler” vardır; yanlış anlama ve karşılıklı saygı­sızlığın yeni bir ittifakı; düşüş, kokuşma ve en üstün arzular dehşet verici bir biçimde bir araya gelir.”

• Yabancı, Sisifos Söyleni, Düşüş (The Stranger(L’Étranger), The Myth of Sisyphus(Le Mythe de Sisyphe), The Fall(La Chute)), Albert Camus: Bu kitapların üçünü bir paket gibi düşünebilirsiniz. Doğal olarak zaman zaman tekrara düşülse de birbirini tamamlıyor kitaplar. Camus her ne kadar öyle olduğunu net bir ağızla belirtmiyor ama, varoluşçuluk ve onun bir tezi sayabileceğimiz saçma, absürt, bu kitapların teması.
  • Yabancı, Kısa bir kitap. Aynı zamanda tek bir hikaye etrafında dönüyor ve oldukça akıcı. Hayatın saçmalığı üzerine biraz daha fikriniz olmasını istiyorsanız, hayattaki yolunuzu bulduysanız, ya da bulamadığınızı/bulamayacağınızı düşünüyorsanız mutlaka okumanız gerektiğini düşünüyorum.
  • Sisifos Söyleni, diğer iki kitapta dolaylı olarak verilen düşüncelerin direk anlatımı. Camus’ya göre en temel felsefi problem olan intihar, bu kitabın esas konusu. İntihar etmenin (ve dolayısıyla da yaşamın) içinde barındırdığı saçmalık, anlamsızlık üzerine bir kafa yoruş.
  • Düşüş, bu üç kitap içinde beni en çok etkileyeni. Kitap bir monolog, barda oturan bir adamın iç sesini dinliyoruz aslında. Bir zamanların başarılı, saygın ve önemli bir avukatının; kendini ve etrafını nasıl kandırdığını, iç çelişkilerini ve kaçışlarını fark edişinin, nihai olarak da düşüşünün öyküsü. Monolog olmasından kaynaklandığını düşünüyorum; kitabı okurken kendinizi masaya yatırıyorsunuz, zaman zaman canınız da yanıyor. Bir iç yolculuğa ihtiyacınız varsa çok kıymetli bir kitap.

• Yüzyıllık Yalnızlık (One Hundred Years of Solitude), Gabriel García Márquez: Hayatımda okuduğum en enteresan kitaplardan biri. Okurken beni aynı anda hem mutsuz ediyordu, hem de kitabı elimden bırakmak istemiyordum. Hem hayali ögeler içeriyordu, hem de her şey çok gerçek geliyordu. Depresif bir moddayken okunmaması gerektiğini düşünüyorum:)

• Çivisi Çıkmış Dünya (Disordered World, Le Dérèglement du monde), Amin Maalouf: Maalouf, Beyrut doğumlu. 27 yaşından sonra Fransa’da yaşamaya başlıyor, yazar ve gazeteci. Batı dünyasının içinden Arap dünyasına, Arap dünyasından da Batı dünyasına bakabiliyor; bu nedenle gerçekten de tarafsız bir ağzı okuduğunuzu düşünebilirsiniz. Kitapta Arapların bugünkü psikoloji ve çelişkilerinin analiz edildiği bölüm, özellikle de [https://tr.wikipedia.org/wiki/Cemal_Abd%C3%BCl_Nas%C4%B1r Cemal Abdülnasır]’ın anlatıldığı kısım, beni çok etkilemişti. Arap tarihiyle ilgileniyorsanız mutlaka okumalısınız.

• Devlet (Republic), Platon: Bu kitabın piyasada pek çok çevirisi mevcut. Ben, İş Bankası’nın çevirisini okumuştum, Sabahattin Eyüboğlu ve M. Ali Cimcoz. Kitabın yazarı Platon da olsa düşüncelerin çok önemli bir kısmı, belki de hemen hemen tamamı, hocası Sokrates’e ait. Kitap, diyaloglar halinde yazıldığı ve Sokratik çözümlemelerle ilerlediği için okunması oldukça kolay (belki bunun bir kötü yanı, zaman zaman eleştirel yanınızı kaybedip kendinizi kitabın akışına kaptırabilirsiniz). Adından da anlaşılacağı gibi ideal devletin nasıl olması gerektiği tartışılıyor. Bunla beraber insanın nasıl bir hayat sürmesi, nelerden sakınması gerektiği gibi çok /hayati/ noktalara da vurgular yapılıyor. Kitabın sonlarında o meşhur [https://tr.wikipedia.org/wiki/Ma%C4%9Fara_alegorisi Mağara Benzetmesi] de yapılıyor, ki bence çok güzel bir bağlamda ele alınıyor.

• Michael Jordan ve Yeni Küresel Kapitalizm (Michael Jordan and New Global Capitalism), Walter LaFeber: Bir basketbol aşığıysanız bu kitabı kesinlikle okumanız lazım! Belki basketbolun sizde yarattığı heyecanı biraz azaltacak ancak içinde yaşadığımız sistemle spor endüstrisinin nasıl entegre olduğu hakkında çok şey öğreneceksiniz. Yaşamış en büyük basketbolcu olan, ve esas amacı bu sporu icra etmek olan, Michael Jordan’ın nasıl bir pazarlama objesine dönüştüğünü (bence canınız yanarak) okuyacaksınız. Nike’ın “just do it” mottosunun altında, Jordan heykelinin önünde ibadet edercesine, günde sadece 2.5 dolara çalıştırılan Endonezyalıların 6 dolara mal ettiği ayakkabıların, Amerika’da 50-100 dolara satıldığını göreceksiniz. Spor kültüründen daha yüksek bir bilinç düzeyiyle faydalanmak istiyorsanız, bu kitap sizlik.

• Gandhi, Louis Fischer: Sanırım bu kitap üzerine söylenecek pek bir şey yok. Gandhi’yi tanımak için çok uygun bir kitap. Dili kolay ve oldukça akıcı. Gereksiz detaylara pek yer verilmeden, doğumundan ölümüne kadar Gandhi’nin hayatı anlatılıyor.

• ABD Tarihi (A Short History of The United States), Alan Nevins, Henry Steele Commager: Lise yıllarımda Ankara’daki Dost Kitabevi’ne her gittiğimde bu kitaptan birkaç sayfa okurdum, tamamını okumak üniversiteye kısmetmiş. Kitap oldukça detaylı bir “kısa özet”. Koloniler devrinden İkinci Dünya Savaşı’na kadarki zaman aralığı, yani neredeyse tüm tarih, inceleniyor. Bana en yeni gelen bilgiler, Amerikan İç Savaşı’na dair olanlardı. Anlatım belki biraz fazla detaylı ama başka kaynaklarda bu kadar derli toplu ve güvenilir bilgi bulmak kolay değil. Kitabı Halil İnalcık dilimize çevirmiş, bu da bonusu olsun.

• Devrimci ve Demokrat, Uğur Mumcu: Bu kitap için, Uğur Mumcu’nun köşe yazılarının en güzel derlemesi diyebilirim. Bugün pek çok insanın ağzına sakız olan milli irade, milliyetçilik, ulusalcılık ve demokratik pek çok kavramı 70’lerin rüzgarında okumak ve anlamık çok zihin açıcı olabilir. Uğur Mumcu’nun görüşlerini anlamak, onun bağımsızlıkçılığını ve Atatürkçülüğünü tanımak, kendinize bir politik yol çizmek istiyorsanız yapabileceğiniz en kıymetli şeylerden biri.

• Haliç’te Yaşayan Simonlar, Hanefi Avcı: Bu kitap üzerine de çok şey söylemeye gerek olduğunu düşünmüyorum. Eski bir üst düzey polis şefi Hanefi Avcı, iyi bir dindar. Çocuklarını Cemaat’in okullarında okutmuş ve hayatının bir noktasına kadar Cemaat’in ne olduğundan bihaber. Zamanla önce görevden alınıyor, daha sonra bir kumpasla cezaevine gönderiliyor. Şu an özgür, ve söylediklerinin pek çoğu da doğrulanıyor. Beni en çok düşündüren, biraz da eleştirdiğim bir bölümde “Cemaat ile mücadelenin devletin bir numaralı önceliği olması gerektiğini” söylüyordu. O zamanlar abartılı bulmuştum, şu an ne kadar haklı olduğunu görebiliyoruz.

• Devrim Tarihi ve Toplumbilim Açısından Atatürk, Emre Kongar: Sol kaynaklardan çok fazla besleniyorsanız, bu kitaptan pek hoşlanmayabilirsiniz. Emre Kongar bir profesör ve bu kitapta incelemelerini olabildiğince objektif şekilde yapmış. Kitabın ilk kısmı devrim’in ne olduğu, ne gibi farklı yöntemlerle gerçekleştirilebileceği konularını ele alıyor. Daha sonra anti-emperyalist devrim modelleri anlatılıyor. Kemalizm’in ne olduğu/olmadığı, ne denli başarılı olduğu, başarısız olduğu noktalardaki temel problemler ve bunların günümüze yansımaları inceleniyor. Benim kafamdaki Kemalizm’e bambaşka bir açıdan yaklaşıyor bu kitap. Genelde okuduğum eleştiri ya da güzellemelerden farklı, değişik bakış açıları sunuyor.

• Bu Dinciler O Müslümanlara Benzemiyor, Soner Yalçın: Soner Yalçın’ın politik görüşleri de üslubu de pek çok kişi tarafından sevilmiyor. Belki de biraz da bu yüzden kimi eserleri hak ettiği değere ulaşmıyor. Bence bu kitap da onlardan birisi. Kitabın giriş bölümlerinde, cumhuriyetin ilk yıllarındaki Müslüman aydınlar, yani /o Müslümanlar/ tanıtılıyor. Daha sonra 90’larda gladyonun karıştığı kirli işler ve Cemaat’in polis içindeki örgütlenmesinden bahsediliyor, bunlar da /bu dinciler/. Kitapta başka birçok yerde bulamayacağınız, belki bu yüzden teyide muhtaç olan, bilgiler var. Bu da kitabı benim için çok enteresan kılmıştı.

• Hacı Bektaş, Irene Melikoff: Melikoff, yaşamını Alevilik ve Bektaşiliği araştırmaya adamış bir bilim kadını. Bu yüzden kitapta yazılanlar söylenceden ibaret değil. Kitabın ilk bölümü, Şamancılık, Orta Asya’daki Türkmenler, İslam’ın coğrafyaya etkisi ve tabi ki Hacı Bektaş üzerine anlatılara adanmış. Sonraki bölümlerde Bektaşiliğin nasıl ortaya çıktığı, Alevilik’in ve Kızılbaş’lığın ne olduğu, bu inanışlar üzerindeki Şii, Arap ve Kürt etkisi inceleniyor. Kitap bir anlamda Anadolu’nun unutulan, ihmal edilen, yok edilmeye çalışılan bir kesimini anlatıyor. Gerçekten Anadolulu olduğunuzu düşünüyorsanız kitabı mutlaka okumalısınız.

• Yeraltından Notlar (Notes from Underground), Fyodor Dostoyevski: Bu kitabı, varoluşçu düşüncenin en ilkel hallerinden biri gibi görebiliriz sanırım. Kitap iki bölümden oluşuyor: İlki bir monolog, ikincisiyse bir hikaye. İlk bölümde anlatılmaya çalışılan düşünceler, ikinci bölümde hikayeleştirilmiş diyebiliriz sanırım. Varoluşun kendi içinde barındırdığı saçmalık, kitabın esas konusu. Bu saçmalık aslında insanın bilinçli olmasından da ileri geliyor. Aklı çalışan, bilinçli, sorgulayan insanın vardığı son noktanın ne kadar /boş/ olduğunu fark ettiriyor. Kitabı bana armağan eden arkadaşımın kitaptan yaptığı alıntıyı not etmek gerekirse: “/… Ayrıca, iki kere iki dört yaşamın değil, ölümün başlangıcıdır baylar./”

• Hayatın Anlamı (The Meaning of Life), Terry Eagleton: Kitabı ilk gördüğümde, adını çok popülist bulmuştum. Ancak Ayrıntı Yayınlarının da Terry Eagleton’ın da popülizmle hiç alakası yok. Kitap, hayatın anlamını aramaktan çok belki de anlam dediğimiz şey üzerine yoğunlaşıyor, dolayısıyla farklı bir cins sorgulama yapıyor, kişinin kendi hayatının anlamını sorgulaması gerektiğini öne sürüyor. Bunu yaparken de hem modernitenin insan üzerindeki etkilerini ele alıyor, hem de Schopenhauer, Wittgenstein gibi düşün insanlarına referanslar veriyor. Hayatınızı değiştirmese bile yeni kapılar açabilecek bir kitap.

• Karakter Aşınması (The Corrosion of Character), Richard Sennett: Türkçede “beyaz yakalı” diye tabir ettiğimiz insanların ellerinden düşürmemeleri gereken bir kitap. İçindeki pek çok vurgu, Amerika’daki yaşam tarzı ve sosyal devletten uzak devlet yapısına daha uygun, ancak kapitalizmle bütünlemiş bütün toplumlarda az ya da çok etkisini gösteren durumlardan bahsediliyor. Kitabın esas incelediği kodu, esnek çalışma saatleri, benmerkezcilik, yabancılaşma, modern risk tercihleri vb yeni dünyaya ait kavram ve durumların, insanların karakter özellikleriyle çeliştiği ve bunun da insanların hayatlarını nasıl olumsuz etkilediği.

• Eleven Rings, Phil Jackson: Phil Jackson, NBA tarihinin en büyük birkaç koçundan biri - ve en çok şampiyon olanı. Bu kitabında, tahmin edeceğiniz üzere, 90’ların Bulls’u ve 2000’lerin iki Lakers’ı hakkında “içeriden” bilgiler veriyor, bunların çoğunu daha önce duyduğunuzu sanmam. Beni en çok etkileyen kısımsa farklıydı: Jackson’ın aldığı Zen öğretisi, bunun hayatına olan etkileri, ve bunu takımlarına nasıl uyarladığı.

• Aylak Adam, Canistan, Anayurt Oteli, Yusuf Atılgan: Yusuf Atılgan’ı sanırım halkımızın geri kalanı gibi, çok geç keşfettim. Çok uzatmadan söylemek gerekirse, siz geç kalmayın, henüz okumadıysanız işi gücü bırakın ve Yusuf Atılgan okuyun. İpucu vereyim: Bence Türkçe’de yazılmış en güzel kitap olan Aylak Adam’dan başlayın.

• 835 Satır, Nazım Hikmet: Nazım’ın bütün şiir kitapları içinde sanırım en beğendiğim. Kitapta genç dönemlerinde yazdığı şiirler toplanmış halde. Bu nedenle şiirlere oldukça coşkulu bir hava hakim. Aynı zamanda fazlaca üzüntüye, hayal kırıklığına uğramamamış bir Nazım okuyorsunuz; bu yüzden aşk şiirleri bile heyecanlı hissettiriyor.. Güneşi İçinlerin Türküsü, Salkımsöğüt ve Kerem Gibi, bu kitapta.

• Semerkant (Samarkand), Amin Maalouf: Bu kitap, Çivisi Çıkmış Dünya’dan farklı olarak gerçeklerin ve tarihi hikayelerin bir araya geldiği bir kitap. Ömer Hayyam, Nizamülmülk ve Hasan Sabbah’ın anlatıldığı bir kitap, bana uzuun bir masal gibi gelmişti. Sabbah’ın hakim olduğu Alamut Kalesi ve Kale’nin sebep olduğu olaylar silsilesi, biraz spekülatif de olsa, beni çok sarmıştı. Kitap, bir asır öncenin İran’ına ve Titanik’e bağlanarak sona eriyor, ki bu da oldukça enteresan.

• Zamanın Kısa Tarihi (A Brief History of Time), Stephen Hawking: Çok fizik bilmiyor ama evren ve varoluş hakkında bilgi sahibi olmak istiyorsanız bu kitabı çok seveceksiniz. Kitap Büyük Patlama, zaman ve uzay, bilinmezlik ilkesi, kara delikler gibi fiziğin aydınlatabildiği ve halen üzerine uğraştığı problemleri anlatıyor. Bu kitabı okumadan önce aklımda varoluşumuzla alakalı pek çok soru vardı. Soruların bir kısmı cevaplandı, bir kısmıysa hala aklımda. Kitabın sayesinde, aklımdakilere cevap ararken çok daha dolu bir bilgi yığını yardımıyla düşünebilir hale geldim.

• Yıldızın Parladığı Tarihsel Anlar (Decisive Moments in History), Stefan Zweig: Adından da anlaşılacağı üzere, tarihteki sonsuz önemli olaydan 14 tanesinin anlatıldığı bir kitap. Hikayeler oldukça kısa, bu yüzden hap gibi alıyorsunuz ve hemen bitiyor. Kitaba dair en sevdiğim şey, olayların tarihsel bir zemine oturtularak, kısaca o dönemin havasından bahsedilerek anlatılması. Rastgele hikayeler duymaktan hoşlanıyorsanız, çok keyifli bir kitap olacaktır.